De voorkant van Sail 2005.

In verband met Sail 05, hebben mijn zeevaste zeilende broeder Bertjan en ik op dinsdag 16 en woensdag 17 augustus j.l., inclusief de tussenliggende nacht, aan boord van mijn Drascombe Cruiser Longboat "ICHTHUS" ons op de Noordzee opgehouden. Vroeger placht ik om de vijf jaar, vanuit een meegebracht tuinstoeltje aan de oever van het Noordzeekanaal, vervuld met een onbestemd verlangen, passerende windjammers en route van IJmuiden naar Amsterdam gade te slaan. Thans, in het bezit van 6,7 strekkende meters zeegaand jacht, hebben wij ons als doel gesteld om de onze vaderlandse kusten naderende zeilvloot ter gelegenheid van dit spektakel naar de pieren van IJmuiden te konvooieren.

Onder een stralende hemelsfeer ronden wij dinsdagochtend de kop van de noorderpier en zeilen met halve wind en het midzwaard half op langs de Baloeran-boei, over de vloed, in een zuidwesten koelte noordwestwaarts. Kenmerkend voor haar zeegaande eigenschappen neemt mn schuitje probleemloos de nog doorstaande westelijke deining, een restverschijnsel van de diverse frontenpassages gedurende het jongstleden weekend. De ronde swell licht vriendelijk haar onmiskenbare Viking-boegje, alsof zij elkaar al jaren kennen, loopt vervolgens onder haar door en laat haar vlakke kont wegglijden in het navolgende golfdal, opnieuw en opnieuw... Wij, de opvarenden, beleven deze zwaartekrachtversnelling en -vertraging als een extra prettige dimensie aan het zeilen op zee onder deze ideale omstandigheden.

Stel dat mijn bootje kan denken, dan denkt zij nu waarschijnlijk: "Wat zit ik toch altijd op de Braassem te klooien? Ik ben voor het zout bedacht en geboren!". Haar baasje denkt dat in ieder geval wel!

Daar nadert vanuit het westnoordwesten het driemast volschip "Stad Amsterdam" de IJgeul. De zeilen aan de vierkant gebraste ras van de fokken- en grote mast staan bak, de kluivers en stagzeilen staan vol en bij, de diesel stampt. Kennelijk is een schedule te halen. Tja, zij wordt geacht morgenochtend de "Sail-in" te openen, dan kun je niet als laatste binnenkomen. Allerlei barken, brikken, schoenerbarken en brigantijnen komen vanuit het noordwestelijke kwadrant onze kant uit. Op de twee laatstgenoemde typen opvallend veel frisse Hollandse driekleuren aan de gaffel, c.q. het hek: de bruine vloot.

Halverwege IJmuiden Egmond gaan wij op 3 mijl uit de kust pal Noord voorliggen op het op het brugdekje gemonteerde Cassens en Plath stuurkompas. Vergeleken met het Sestrel handpeilkompas (echt heel nauwkeurig) blijkt het stuurkompas op déze koers en met déze stand van het midzwaard, een deviatie van 10 te hebben, de variatie is heden ten dage te verwaarlozen. Wij naderen het booreiland CP-Q8-A met een bakstagwindje en het zwaard vrijwel geheel geheven over bakboordsboeg. Twee zeemijlen voorbij het booreiland sturen wij de kust in en naderen het strand van Egmond-Noord tot op een halve mijl.

Vijftig jaar oude jeugdherinneringen verschijnen voor mijn geestesoog - aan dát strand, verlangende blikken over de zeegroene, witgekuifde brandinggolven naar blanke torenzeilen, haast onmerkbaar voortschuivend over de kim. De deining bouwt hier merkbaar op waar de zeebodem omhoog komt, ruim een meter op en neer. Heerlijk! Na een blik, door mn beproefde Asahi Pentax 7x50 (Hong Kong 1967, HK$ 125.-), in de huiskamer van de voormalige ouderlijke woning aan de Boulevard loeven wij op in de inmiddels wat toegenomen en een streek of twee geruimde wind.

De zon brandt, de Longboat leunt traag stampend over bakboord, het zog bruist: zij heeft er weer zin in. Biertje, sigaartje, zeer genoeglijk allemaal! De vloed loopt nog steeds om de noord, maar we hebben geen haast: hoe langzamer het schip, hoe langer de reis, hoe langer het plezier!

"Zeg Jan, heb jij dat vislijntje nog aan boord? Met dat plankje". Na enig gegraai in de onderkuipbankse gewelven komt de vis-tupper boven. Enkele winters geleden heb ik dit speciale vistuig, n zogenoemde "Paravaan", geconstrueerd aan de hand van een beschrijving op de Drascombe-internetsite: een vislijn verbonden aan een rechthoekig plankje van nauwkeurig bepaalde afmetingen en vorm, waaronder een lijntje met een haak met een kunst-inktvisje bungelt. Klik voor vergroting Twee jaar geleden, achter de 40 voets Grand Soleil van mn overbuurman tussen de Roompot en IJmuiden bleek het geval niet echt effectief. Ten gevolge van het tijdens deze ruige herfstachtige zeilreis met 9 knopen over de Breeveertien razen werd de paravaan naar grote diepte getrokken en was ik nauwelijks in staat om het zaakje weer binnenboord te halen. Geen merkbare reactie van makrelen toen. Waarschijnlijk hebben zij die zaterdagmiddag met verbazing een klein wit inktvisje met gestrekte tentakeltjes voorbij zien flitsen in noordelijke richting met 17 km/h. Toch maar eens proberen? Bertjan bekijkt het geval en stelt voor om de bevestiging van de lange en de korte lijn om te draaien. Zo gezegd, zo gedaan. Het resultaat is dat het plankje nu achter de boot over het wateroppervlak stuitert, dus geen succes. Dan maar weer de oorspronkelijke vorm en overboord ermee. Zo te zien scheert de paravaan nu redelijk stabiel op een diepte van 10 a 20 cm, met 3 à 4 knopen onder het zeeoppervlak. Wie weet?!

Wij zeilen vrolijk verder. De Franse schoener "La Recouvrance" zeilt vanuit het noordwesten op gelijke hoogte met ons op een convergerende koers richting IJmuiden. De witte zeilen staan er prachtig bij, het schoenerzeil is opgegeid, de bramzeilen reeds vastgemaakt op de ras en haar zondagse Tricolore waait statig van de grote gaffel. Zij ziet er antiek uit met haar zwarte romp en "painted ports", dat zal daar aan boord wel anders heten, wellicht "ports peinturés", of zo. "Kijk nou, de paravaan sleept alweer aan de oppervlakte". Er spartelt iets zilver-wits achter. "Een makreel!!!"


Klik voor vergroting

De vangst wordt binnenboord gepalmd en direct uit zijn, c.q. haar lijden verlost, van kop en ingewanden ontdaan en gefileerd. Even spoelen buitenboord en het zeebanket is panklaar! Vervolgens bewijst de paravaan haar nut door achter elkaar nog drie mooie makrelen aan te haken. Maar ja, wat moeten wij met al die vis? Om nou de hele Noordzee leeg te vissen. We zijn reeds aan ons quotum. De gezonde spartelaars worden voorzichtig van de haak gehaald en in de vrije zee teruggezet. Opgelucht kwispelend verdwijnen zij in de diepte. Tijdens de euforie van het gewaar worden, bemachtigen en binnenhalen van onze vangst heeft "Ichthus" zichzelf keurig op de aandewindse koers gehouden. Het stroef schuivende stuurtouwtje om de helmstok, gepaard aan het correct getrimde yawl-tuig levert een uitstekende zelfsturende combinatie op.

Om 18.00 uur, bij vier glazen zo heet dat nu eenmaal aan boord, dit staat dus geheel los van het nuttigen van alcoholische consumpties in de platvoetwacht, neemt de schipper plaats op de bakboordskooi, stookt de brander op en worden de beide makreelfilets goudbruin gebakken in een klont roomboter. Beetje peper en zout.


Klik voor vergroting

Heerlijke geuren stijgen op uit de hut. Wij dineren in stijl, vanzelfsprekend onder zeil. Met rode koppen in de avondzon smullen wij van onze hors doeuvre, Makreel à la Sail! Wij verplaatsen ons op de wind en wij eten van de zee. Fantastisch!

Na het hoofdgerecht van de gebruikelijke capucijners met uien en spek koersen wij, koffie drinkend en sigaartjes rokend, over een lege zee hoog aan de opnieuw geruimde noordnoordwesten wind, 3Bf., steeds dichter naar de kust. Het "Hoge Duin" van Wijk aan Zee staat dwars aan stuurboord op ongeveer een mijl. Is dit nou de drukstbevaren zee ter wereld? Ten 20.30 uur naderen wij de blanke top der duinen tussen Wijk- en Castricum aan Zee tot op ca. een kabellengte. Wij houden het lood gaande aan loef: 3,5 meter, 3 meter, 2 meter, 2,5 meter de deining speelt hier een rol 2 meter, midzwaard geheel op, fok ingerold. De branding slaat duidelijk hoorbaar op het natte zand. Op 60 à 70 meter van het strand schieten wij op in de wind en gaan in 1,5 meter water het Danforth-anker met 10 meter ketting en ca. 10 van de 30 meter nylon tros overboord. Ten 20.45 uur ligt "Ichthus" als een huis achter haar koude neus. De ebstroom houdt onze steven in noordwestelijke richting. De op deze geringe diepte toenemende deininggolven lopen keurig onder haar romp door. Zo nu en dan krult er een op gelijke hoogte met het potdeksel rond de kuip, echter zonder problemen te veroorzaken. De boot ligt wel te halen op deze manier. Wij beginnen ons zitvlak te voelen, door de scheepsbewegingen vervormt het vlees daar zich voortdurend. Ik krijg steeds meer bewondering voor Henk Bezemer die het op die manier op zijn Waarscheepje tot de Azoren heeft uitgehouden en terug!

De zon neigt inmiddels ter kimme. Het begint fris te worden. Wij trekken onze zeilpakken aan. Hier zullen wij de nacht door te brengen en volgens goed zeemanschap beurtelings ankerwacht lopen. Het nabije strand en de daarachter liggende zeereep zien er verlaten uit. Je zou niet zeggen dat we hier vlak onder de kust van het dichtbevolkte Nederland liggen. De avond valt. Het petroleum ankerlicht wordt aangestoken en aan het voorstag gehesen, de bal er direct onder. Gezellig in de kuip, biertje, praatje, rozig, gloeiend gezicht, koele wind, warm zeewater! De bijna volle maan komt boven de duinen uit. Sterren komen steeds beter door. Ten 23.30 uur kentert het tij, de vloed komt langzaam op gang, de voorspelde ruimende wind is al door het noorden heen en houdt de kont tijdens het rondgaan richting zee. Bertjan houdt ankerwacht, de Maglite standby voor een eventuele te dichtbij komende garnalenkotter. Stel je voor dat hij ons over het hoofd ziet!

Om 02.45 uur los ik hem af. Het is koud en vochtig, het horizontale zicht is teruggelopen tot een mijl of zo. Verticaal gezien is het nog helder. Recht boven de kuip, ten zuiden van Cassiopea denk ik de kwikontladingslampen van een zeer hoog vliegtuig te zien, en daarnaast wéér een, en wéér een. Dan realiseer ik mij dat ik naar kosmisch vuurwerk zit te kijken, meteoren die de dampkring van de aarde binnenkomen en in korte tijd verbranden. Het ziet er precies zo uit als een op hoogte ontploffende vuurpijl, maar dan niet gekleurd en zonder geluid.
Klik voor vergroting Ten 05.30 uur, het is nog steeds donker, kentert het tij opnieuw, de boot zwaait om de kompasrozen rond. Inmiddels is het zicht drastisch teruggelopen. Dikke mist, hoogstens 10 meter. Alles aan boord wordt drijfnat. Het ankerlichtje is omgeven door een aureool. Verder is er, behalve zo nu en dan een zwarte, rijzende en dalende golf langszij, niets in zicht. Je waant je alleen op de wereld, het geluid van de branding accentueert het gevoel van verlatenheid op nog geen drie mijl van de Hoogovens.

Om 06.00 uur daagt het in het oosten en wordt alles anders. Langzaam komen de toppen van de duinenrij weer in zicht, waar overheen spoedig het zonnetje ons begint te koesteren. Ook in horizontale zin wordt het beter. Ik kijk de brandinggolven op hun ruggen. Een aangenaam gevoel bekruipt mij gedurende dit lumieren, bij de herinnering aan het frisse begin van nieuwe zeedagen, destijds op 10 meter hoge professionele bruggen, tijdens zovele dagwachten van 04.00 tot 08.00, in zuidelijke zeeën.

07.00 uur: Bertjan rijst van de stuurboordskooi, de kuip wordt gedweild, vier eieren en vier plakken ham verdwijnen in de koekenpan. Koffie, c.q. thee, dat wordt genieten. Opnieuw worden wij begroet door een stralende dag. Heldere hemel, oosten windje 3Bf, helder blauwe zee. Wat wil je nog meer?


Klik voor vergroting

Om 08.00 uur gaat de druil en het druipende grootzeil er weer op en vervolgens het grondtakel eruit. De oosten wind duwt ons, nog niet gehinderd door het midzwaard van het strand af. Fok erbij, wij vallen vol over bakboord, gijpen en zeilen zuidwestwaarts over de eb. Puntje midzwaard. Verse koffie. Bruisende boeggolf, gorgelend zog, heldere hemel en stralende zon.

In het Noordzeekanaal begint nu de heksenketel van Sail 05. Wij bevinden ons hier heerlijk op de zilte vrije ruimte. In de lichtenlijn van IJmuiden, 100,5 r.w., opnieuw de miswijzing van het peilkompas gechecked: + 0,5 , keurig! Ter hoogte van Zandvoort begint de vloed weer te lopen. Wij gaan overstag en houden aan op de kop van de zuiderpier. Dwars door de bekende stroomrafeling in de geul ronden wij ten 13.00 uur het hoofd. De Japanse spinnaker, 4 pk, 4-tact, wordt tot onze opluchting met één haal gestart en we stomen terug naar de Seaport Marina. Tegen de oosten wind inroeien zou wel een heel eind zijn. Er is nauwelijks scheepvaart in de buitenhaven, logisch bij deze verstopping van de route naar Amsterdam.

Ten 13.30 uur meren wij, stuurboord langszij, af aan de ponton bij de trailerhelling. Het is bijna hoogwater, dus hebben wij geen last van de zeewiervegetatie op de keien. "ICHTHUS" op de trailer lieren, sjorren. Wat is t hier warm! Om 14.00 uur rijden wij moe, maar zeer voldaan huiswaarts. Pfff, wat zit die auto toch lekker! Over de Kanaalweg rijdend zien wij "La Recouvrance", als een van de laatste grote zeilers bij Velsen de hoek omgaan richting Amsterdam. Op naar Sail.

Terugblikkend op deze zeereis vragen wij ons af waarom wij dit eigenlijk niet veel vaker doen. Twee heerlijke zeezeildagen, op onze eigen Noordzee, op eigen kiel, met als absoluut hoogtepunt: "Makreel à la Sail"!

Jan Best,
schipper van ICHTHUS

Naschrift redaktie: Een verkorte versie van dit verhaal is gepubliceerd in het maandblad "Zeilen" van november 2005